Czy w szkole wolno mówić o wszystkim?

Zastanawiając się nad stanem polskiej edukacji, nie sposób poszukiwać odpowiedzi na pytania, które nas nurtują. W moim przypadku jednym z głównych takich pytań było: „Co młodzież chciałaby czytać?” Wiarygodną odpowiedź na to pytanie możemy dostać tylko od młodzieży, dlatego nauczycielowi nie pozostaje nic innego jak przeprowadzenie rozmowy z uczniami, przygotowanie ankiety bądź wspólne przygotowanie listy lektur. Można również zajrzeć do przeprowadzonych badań nad stanem czytelnictwa i tam poszukać jakiejś sugestii bądź inspiracji.

W raporcie z badań nad „Dydaktyką literatury i języka polskiego w gimnazjum w świetle nowej podstawy programowej” możemy przeczytać:

Uczniowie zwracają uwagę, że w lekturowych wyborach nauczycielskich i tematach lekcji pomijane są niektóre zagadnienia interesujące młodzież. Rzadko podejmowane są problemy okresu dojrzewania, konfliktów międzypokoleniowych, równości kobiet i mężczyzn, a już niemal zupełnie nieobecna podczas lekcji jest erotyka. Tematem, który większość uczniów wskazuje jako powracający co najmniej raz w miesiącu, jest natomiast patriotyzm.[1]

Informacja ta powinna skłonić każdego polonistę do weryfikacji własnych wyborów lekturowych. Niejednokrotnie zdarza się, że zestaw zaproponowanych pozycji książkowych  jest wynikiem subiektywnych upodobań nauczyciela, a niżeli stanowi odpowiedź na zainteresowania uczniów. Czasem może być również tak, że nauczyciel nie ma odwagi prowadzić zajęć na tematy kontrowersyjne ze względu na komentarze ze strony rodziców bądź dyrekcji. Pamiętajmy jednak, że lektury mają służyć przede wszystkim uczącym się, a nie nauczającym. Czy zatem tabuizacja trudnych, niewygodnych tematów jest odpowiednia?

Wszystko zależy od wrażliwości uczniów, dlatego wprowadzając trudne, brutalne czy pikantne teksty, trzeba być ostrożnym i znać na tyle swych uczniów, by wiedzieć czy któryś z przywołanych tekstów, obrazów nie okaże się krzywdzący. Należy wziąć pod uwagę również zdanie rodziców, bo być może oni nie życzą sobie, aby ich pociechy czytały lektury, które poruszają kontrowersyjne tematy.

Nie da się stworzyć jednego, dobrego scenariusza lekcji, który zrealizowany w każdej klasie okaże się sukcesem. Chciałabym jednak w zamian zaproponować coś innego – szkic scenariusza lekcji, który należy uzupełnić o upodobania uczniów, dopasować do ich poziomu wrażliwości i samoświadomości językowej.

Szkic serii lekcji pt. JĘZYKI MIŁOŚCI

1.Założenia:

  • Szkoła powinna przygotować do życia.
  • Szkoła nie powinna mieć tematów tabu, ponieważ uczniowie nie powinni być „oddzieleni” od rzeczywistości, życia.

 

2. Cele:

  • Poznanie zróżnicowanych pod względem formy i treści utworów literackich pochodzących z różnych epok
  • Poznanie zróżnicowanych obrazów miłości (i tego co z nią związane) pochodzących z różnych epok
  • Poznanie fragmentów filmów, inscenizacji teatralnych, w których poruszany jest temat miłości, erotyzmu
  • Kształcenie umiejętności czytania utworu literackiego na poziomie metaforycznym
  • Kształcenie umiejętności analizy dzieła plastycznego
  • Kształcenie umiejętności analizy dzieła filmowego i teatralnego
  • Uświadomienie istnienia różnych sposobów mówienia o miłości zarówno fizycznej jaki i niefizycznej
  • Uświadomienie roli wyobraźni i metaforyki w tworzeniu i rozumieniu sztuki

 

3. Metody i techniki:

  • Praca z tekstem kultury
  • Metoda ćwiczeń praktycznych
  • Metoda problemowa
  • Praca w grupach
  • Elementy heurezy
  • Dyskusja
  • Burza mózgów

 

4.Środki dydaktyczne:

  • Komputer/laptop
  • Rzutnik
  • Prezentacja multimedialna zawierająca serię lekcji (teksty literackie, dzieła plastyczne, fragmenty filmów oraz inscenizacji teatralnych)
  • Tablica interaktywna
  • Blok rysunkowy, markery

 

5. Przebieg lekcji:

Przebieg poszczególnych zajęć zależy od wybranych tekstów kultury. Można zacząć od łagodnego, lirycznego tekstu traktującego o miłości (np. wiersz Ewy Lipskiej, pt. Szyby), ukazać analogiczny obraz w filmie lub dziele plastycznym. Następnie nauczyciel może przejść do tekstów poświęconych burzliwej relacji między kobietą i mężczyzną (miłość i cierpienie, skrajne uczucia: miłość – nienawiść, etc.), na samym końcu zostawić teksty kultury, które poruszają temat miłości fizycznej i jej roli w życiu człowieka.

Nauczyciel może również zacząć serię zajęć od tekstu będącego pomiędzy łagodnym erotykiem a bezpośrednim, brutalnym erotykiem, następnie skupić się na dziełach szokujących, po to, by na końcu uczniowie mogli doświadczyć katharsis, dzięki delikatnym i subtelnym obrazom

Jak wspomniałam wcześniej, wybór tekstów zależy przede wszystkich od wrażliwości uczniów, poziomu samoświadomości językowej oraz odwagi nauczyciela. To, czy warto było wprowadzać takie teksty kultury, dowie się każdy nauczyciel od swych uczniów. Nie tylko dla nich są ważne informacje zwrotne, nauczyciel powinien jeszcze częściej z nich korzystać.

[1] K. Biedrzycki, Wstęp [w:] Dydaktyka literatury i języka polskiego w gimnazjum w świetle nowej podstawy programowej. Raport z badań, file:///C:/Documents%20and%20Settings/Samanta/Moje%20dokumenty/Downloads/IBE-EE-raport-Dydaktyka-literatury-i-jezyka-polskiego%20(1).pdf, data dostępu: 10 II 2016.

A jakie jest Twoje zdanie na temat trudnych, niewygodnych czy kontrowersyjnych tematów w szkole. Warto je poruszać? Czy jako rodzic wolałabyś, aby Twoja pociecha nie miała z nim styczności w szkole?