Cykl lekcji przeznaczony jest do realizacji w klasie V, podczas zapoznawania uczniów z mitologią grecką oraz rzymską. W związku z tym, że kolejność oraz dobór mitów zależy od nauczyciela, zdecydowałam się skupić tylko na jednym micie i pokazać, w jaki sposób mity mogą stanowić materiał do pracy nad kształceniem umiejętności tworzenia różnych from wypowiedzi pisemnych (opowiadanie, scenariusz filmowy, SMS, e-mail). Celem tego cyklu lekcji jest uświadomienie uczniom, w jaki sposób mitologia wciąż jest obecna w otaczającym nas świecie i co za tym stoi – doskonalenie umiejętności tworzenia wspomnianych wyżej form. Liczba jednostek lekcyjnych: 2

Wprowadzenie

Mimo że YouTube w założeniu miał służyć darmowemu dzieleniu się materiałami wideo ze znajomymi, dziś jest głównie znany z tego, że można w nim legalnie słuchać muzyki bez opłat oraz oglądać śmieszne zdarzenia, sytuacje, osoby, zwierzęta. Dzięki temu, że administratorzy serwisu starają się o to, by nie łamano praw autorskich[1], jako nauczyciele możemy bez obaw korzystać z zasobów YouTube’a podczas zajęć, tym samym zachęcając uczniów do sięgania po legalne źródła wiedzy czy rozrywki.

Warto przyjrzeć się zasobom „muzycznym” tego portalu, ponieważ oprócz utworów popularnych artystów, odnaleźć możemy mniej znane piosenki oraz oryginalne amatorskie wykonania. Różne aranżacje tego samego utworu mogą stanowić interesujący materiał do dyskusji na temat wpływu aranżacji muzycznej na odbiór tekstu. Warto wtedy pytać, która wersja bardziej przemawia do odbiorców i dlaczego. Obecność muzyki na zajęciach z języka polskiego jest dobrym wprowadzeniem do przygody intertekstualnego obcowania z kulturą. Uświadamia uczniom, że literatura może silnie oddziaływać na człowieka i inspirować do tworzenia innego rodzaju sztuki.

Standardy[2] , jakie realizuje cykl lekcji

Standardy wg nowej podstawy programowej do szkoły podstawowej

STANDARD DLA KLAS IV-VI
I. 1.3)  Uczeń rozpoznaje czytany utwór jako (…) mit (…);

I. 1.7) Uczeń opowiada o wydarzeniach fabuły oraz ustala kolejność zdarzeń i dostrzega ich wzajemną zależność;

I. 1.12) Uczeń określa tematykę oraz;

I.1.15) Uczeń objaśnia znaczenia dosłowne i przenośne w tekstach;

I. 1.20) Uczeń wskazuje wartości w utworze oraz określa wartości ważne dla bohatera;

I. 2.11) Uczeń  odnosi treści tekstów kultury do własnego doświadczenia;

I.2.12) Uczeń dokonuje odczytania tekstów poprzez przekład intersemiotyczny;

III. 1.1) Uczeń uczestniczy w rozmowie na dany temat, wydziela jej części, sygnały konstrukcyjne;

III. 1.3)  Uczeń tworzy logiczną i uporządkowaną wypowiedź, stosując odpowiednią do danej formy gatunkowe kompozycję i układ graficzny;

III. 2.1) Uczeń tworzy spójne wypowiedzi ustne i pisemne w następujących formach gatunkowych: opowiadanie, opis, list;

III. 2.6)  Uczeń odróżnia współczesne formy komunikatów i odpowiednio się nimi posługuje, zachowując zasady i etykiety;

III. 2.7)  Uczeń tworzy opowiadanie związane z treścią utworu, np. dalsze losy bohaterów, komponowanie początku i zakończenia na podstawie fragmentu tekstu lub na podstawie ilustracji;

III. 2.8) Uczeń redaguje scenariusz filmowy na podstawie fragmentów książki oraz własnych pomysłów.

 

Cele cyklu lekcji:

Uczeń:

ZNA/WIE ROZUMIE POTRAFI
a)     Kluczowe cechy i składniki mitu

b)     Czym jest mitologia i w jakim celu powstała

c)     Czym jest świat przedstawiony

d)     Elementy świata przedstawionego

e)     Czym jest sens dosłowny oraz przenośny tekstu

f)      Kluczowe cechy i składniki opowiadania

g)     Zasady etykiety obowiązujące we współczesnych formach komunikatu (SMS, e-mail)

 

a)     Jakie były okoliczności tworzenia się mitów

b)     Zasadność stosowania zasady etykiety we współczesnej komunikacji pośredniej (SMS, e-mail)

c)     Zasadność stosowania w opowieściach mowy niedosłownej, operowania sensem ukrytym.

a)     Stworzyć obraz/rysunek odzwierciedlający sens tekstu literackiego

b)     Samodzielnie stworzyć wypowiedź w formie e-maila, SMS-a, zachowując przy tym zasady etykiety

Przebieg cyklu lekcji

LEKCJA WPROWADZAJĄCA

Jak wspomniałam wcześniej, w ramach niniejszego cyklu skoncentruję się na wybranym micie o Orfeuszu i Eurydyce[3]. Aby uczniowie byli gotowi do działania, należy wcześniej zgromadzić materiały takie jak: gazety, papiery kolorowe, kleje, nożyczki, kredki.

  • Faza przygotowawcza

Lekcję rozpoczęłabym od odczytania mitu o Orfeuszu i Eurydyce a następnie przedyskutowania w grupach 3 osobowych metodą Turn&Talk następujących kwestii:

  • Co zwróciło moją uwagę podczas czytania tekstu?
  • Co mnie zaskoczyło, zdziwiło?
  • Co mi się podobało?
  • Co mi się nie podobało?

 

Rozmowa na temat literatury w małej grupie sprzyja otwarciu się i poczuciu większej pewności siebie. Dodatkowo od razu włącza do rozmowy każdego ucznia, każdy może wyrazić własne zdanie, zgodzić się lub nie zgodzić z koleżanką lub kolegą. Możliwość podzielenia się swoją opinią i zostanie wysłuchanym sprzyja kształtowaniu umiejętności komunikacyjnych, kulturalnego uczestniczenia w dialogu oraz nierzadko prowadzi do formowania  postawy  empatycznej, wrażliwości na cudze odczucia i poglądy. Warto w tej fazie przysłuchiwać się odpowiedziom uczniów, aby wiedzieć, który wątek zainteresował uczniów, który okazał się kontrowersyjny albo się nie spodobał i dlaczego. To pomoże w dalszej części lekcji, kiedy uczniowie będą mieć możliwość wykazania się kreatywnością i zaprezentowania własnej wizji mitu.

  • Realizacja

Zanim jednak uczniowie przejdą do pracy własnej, warto wspomnieć o tym, że mity były inspiracją dla wielu artystów. Można na dowód tego wyświetlić kilka reprodukcji dzieł malarskich, by uczniowie mogli odgadnąć, jaki moment mitu został uchwycony przez malarza lub rzeźbiarza oraz zdecydować, które przedstawienie najbardziej przypadło im do gustu. To również odpowiedni czas na zastanowienie się nad tym, co sprawia, że mity wciąż są aktualne. Zaproszenie uczniów do rozmowy na temat sztuki będzie nie tylko urozmaiceniem lekcji, ale również oswoi uczniów z obcowaniem z innym tekstami kultury niż literatura. Można zaproponować uczniom następujące dzieła:

 

Rysunek 1 Louis Ducis Orfeusz i Eurydyka, 1825

 

Rysunek 2 Jean Babtiste Camille Corot Orfeusz wyprowadzający Eurydykę z podziemi, 1861

Rysunek 3 Rodin Orfeusz i Eurydyka, 1892

 

Aby uczniowie poczuli, że mity mogą być źródłem inspiracji, zaprosiłabym ich do zastanowienia się,  jak dzisiaj wyglądaliby Orfeusz i Eurydyka, jakby się zachowywali, czym by się zajmowali i jakby wyglądała historia ich miłości. Zadaniem uczniów byłoby stworzenie portretów bohaterów z pomocą przygotowanych wcześniej materiałów (wycinków z gazet, kolorowego papieru, nożyczek, kredek itd.). Do wykonania portretów dodałabym krótką instrukcję, która nakieruje uczniów na konkretne działania.

Co powinno się zawrzeć w pracy „Orfeusza i Eurydyka w XXI w.”         +
1.     Twarze bohaterów (Orfeusza i Eurydyki)
2.     Jak wyglądają (jak się ubierają, jakie mają włosy, etc,)
3.     Informacja o tym, ile mają lat
4.     Informacja o tym, co lubią robić
5.     Informacja o tym, o czym marzą
6.     Informacja o tym, jak się poznali

 

To zadanie ma na celu wcielenie się w rolę twórcy i umożliwienie ekspresji. Jest również wstępem do dalszych działań związanych z ćwiczeniem umiejętności tworzenia wypowiedzi.

  • Podsumowanie

Końcową część lekcji przeznaczyłabym na prezentację prac uczniowskich oraz wymianę spostrzeżeń dotyczących portretów bohaterów, ze szczególnym uwzględnieniem tego, co jest wspólne w dawnych i nowych portretach, czym się różnią, co nowego się pojawia w realizacjach uczniowskich. To również czas na omówienie zadania domowego, czyli stworzenie korespondencji SMS-owej głównych bohaterów mitu[4].

LEKCJA 2

  • Faza przygotowawcza

Lekcję rozpoczęłabym od odczytania przez chętnych uczniów pracy domowej. Następnie za zgodą uczniów zaproponowałabym rozmieszczenie portretów bohaterów oraz wymiany korespondencji w formie gazetki ściennej, aby trud uczniów został nagrodzony. W tym miejscu warto poświęcić czas na dokładniejszą analizę języka komunikacji elektronicznej oraz porównanie go z językiem potocznym oraz oficjalnym.

  • Realizacja

Następnie, kontynuując narrację o Orfeuszu i Eurydyce, którzy żyją w XXI w., przypomniałabym wraz z uczniami zasady etykiety pisania e-maili. Uczniowie dostaliby wzory okna nowej wiadomości e-mail i samodzielnie mieliby uzupełnić brakujące elementy, następnie wspólnie sprawdzilibyśmy poprawność wykonania ćwiczenia.

Główne zadanie uczniów polegałoby na tym, aby napisać e-mail do Persefony i przekonać ją, że powinna wypuścić Eurydykę z Hadesu, by mogła dalej żyć z Orfeuszem. Ćwiczenie to ma na celu kształcenie umiejętności tworzenia spójnej i logicznej wypowiedzi.

  • Podsumowanie

Na zakończenie zajęć związanych z Orfeuszem i Eurydyką żyjącymi w XXI w., proponuję obejrzenie krótkiego filmu w reżyserii Olgi Dymitrowskiej[5] i zapisanie przez uczniów wrażeń, przemyśleń czy emocji, jakie wywołał materiał wideo. Następnie zachęciłabym do przeczytania lub sparafrazowania przez chętnych tego, co zanotowali. Krótka dyskusja na temat emocji, refleksji, wrażeń czy nowych spostrzeżeń stanowić będzie podsumowanie dotychczasowych wniosków na temat atrakcyjności i uniwersalności mitów.

Dodatkowe zadania

Jak wspomniałam wcześniej, skoncentrowałam się na jednym micie, aby zaprezentować, w jaki sposób można łączyć literaturę i kształcenie językowe, wprowadzając przy tym intertekstualny model korzystania z kultury. Aby uczniowie mogli w pełni zaangażować się nie tylko w odbiór tekstów kultury, ale także przyczynić się do ich pomnażania, warto podsumować lekcje związane z mitologią w postaci projektu lub WebQuestu[6]. Efektem pracy uczniów może być scenariusz filmowy współczesnej wersji wybranego przez nich lub wskazanego mitu. Scenariusz może być również tylko jednym z etapów projektu, kolejnym może być stworzenie plakatu filmowego lub materiału wideo. Ważne jest, by pozwalać uczniom na kreatywne i samodzielne działania, dzięki którym uczenie się stanie się czynnością, za którą uczeń będzie chciał wziąć odpowiedzialność. Można również w inny sposób podsumować przygodę z mitologią i tym samym ćwiczyć umiejętność tworzenia opowiadania związanego z treścią utworu. Przykładowe polecenia:

  • Syzyfowi udaje się porozmawiać z Tanatosem. Bohater przekonuje bożka, by ten udzielił mu jednego dnia wolnego od wtaczania głazu na szczyt góry. W jaki sposób Syzyf wykorzysta przepustkę?
  • Co by było, gdyby Orfeusz nie obejrzał się za siebie i wyprowadził żonę z Podziemi?
  • Ikar leciał zgodnie z instrukcjami ojca, dzięki czemu obaj dolecieli do celu. Jak się potoczyły dalsze losy bohaterów na nowym lądzie?

 

Oprócz samego tematu opowiadania warto podać uczniom wytyczne, jak np. nadanie tytułu swojej pracy, stosowanie akapitów, etc.

Mam nadzieję, że zaproponowany przeze mnie cykl lekcji stał się dla Ciebie inspiracją. Jeśli skorzystasz, z któregoś z pomysłów, koniecznie podziel się rezultatami! Czekam!

Pozdrawiam

Samanta


[1] Nie każdy film jednak jest weryfikowany pod tym względem. Administratorzy zakładają, że użytkownicy zapoznali się z regulaminem serwisu, a jeśli go zaakceptowali, to znaczy, że się z nim zgadzają i nie będą łamać zasad. Jeśli ktoś zauważy, że dany użytkownik udostępnia materiał, do którego nie ma praw autorskich, może to zgłosić administratorom i dopiero wtedy ci podejmują odpowiednie działania.

[2]Wszystkie cytowane standardy pochodzą z: Podstawa programowa kształcenia ogólnego z komentarzem, protokół dostępu: https://www.ore.edu.pl/nowa-podstawa-programowa/J%C4%98ZYK%20POLSKI/Podstawa%20programowa%20kszta%C5%82cenia%20og%C3%B3lnego%20z%20komentarzem.%20Szko%C5%82a%20podstawowa,%20j%C4%99zyk%20polski.pdf (10.09.2017).

[3] Kolejność według J.Parandowski, Mitologia. Wierzenia i podania Greków i Rzymian, Londyn 1992, s.151-153.

[4] Szczegółowe wytyczne dotyczące minimum wyrazów/liczby wiadomości należy dostosować do umiejętności uczniów, warto zaproponować wykonanie tego zadania w sposób graficzny na osobnej kartce. Korespondencję SMS-ową można zamienić na przykład na wymianę wiadomości przez portale społecznościowe, np. Facebook. Medium można dostosować do tego, z którego najczęściej korzystają uczniowie, dzięki czemu łatwiej będzie im użyć odpowiedniego języka.

[5] Protokół dostępu: https://www.youtube.com/watch?v=uJ3NhgqXlI0&t=11s (20.07.2017)

[6] Więcej o tych metodach pracy można przeczytać tutaj: E.Strawa-Kęsek, Metoda projektu w edukacji polonistycznej, Kraków 2015.